|
|
15 minutos de liberdade
Lorena e Juan chegan á hora prevista co seu improvisado estudo de radio móbil. Pasados os primeiros controis atopámonos con Roberto. Leva 9 anos cumprindo condena e é un dos contertulios de “Noutra Onda”, un microespacio de liberdade que cada semana poñen en marcha desde Onda Cero-Pontevedra Juan de Sola e Lorena Páramo.
PONTEVEDRA, Teresa del Río/AGARESO.- “As nosas opinións non son diferentes porque cometamos un erro”. Roberto é consciente da curiosidade que esperta a tertulia polo simple feito de que os seus membros son internos do Centro Penitenciario da Lama (Pontevedra). Pero deixa claro desde o primeiro momento da conversa que non lle gusta que lle encasillen no estereotipo do preso. “Nos ven case coa camisa a raias”. Benito é máis contundente.
Estamos na sala de xuízos telemáticos da prisión. A súa estética lembra un pouco ao salón de actos dun colexio maior. Pero quen aquí se atopan non son mozos universitarios, senón catro persoas ás que a vida e as circunstancias quixeron unir no cárcere. Desde o mes de febreiro, apartan as súas condenas das súas mentes e durante quince minutos á semana gozan de liberdade. Non poden cruzar fisicamente a media ducia de portas blindadas lles que separan da rúa, pero a súa voz si o fai.
“O principal requisito para estar aquí é o respecto e a democracia”. Juan de Sola puxo en marcha o mes pasado de febreiro este microespacio de radio dentro do magazine diario que conduce en Onda Cero. Xornalista implicado e militante das causas sociais, decidiu introducir a radio no centro penitenciario non como algo illado, senón como unha maneira de “enganchar” aos internos á radio. Sabe que esta etapa será breve, porque moitos dos que pasan por diante dos seus micrófonos deixaranos cando cumpran a súa condena.
É o caso de Anabel e Paco, dous dos internos que iniciaron esta andadura e que agora gozan de liberdade. Precisamente, a marcha de Anabel foi o desencadenante para que Raquel comezase a participar nesta tertulia. “Son a única moza, pero é que aquí estamos en minoría”. Raquel asegura que intenta manter o sentido do humor a pesar dos problemas. Durante a tertulia, non para de sorrir e de mover as mans nun xesto que denota certo nerviosismo. É unha muller elegante, parece fóra de lugar nun centro penitenciario. Un exemplo de que a imaxe que temos dos presos non sempre encaixa coa realidade.
Soan os sinais horarias e comeza a tertulia. Lorena ten todo a punto para que nada falle desde o punto de vista técnico. Todos respiran fondo mentres Juan fai as presentacións. Algúns móvense como peixe na auga. Tal vez é Santiago o máis nervioso. Se lle nota un tanto retraído e é o que máis tarda en decidirse a dar a súa opinión. Hoxe touca falar do paro do sector pesqueiro e do transporte e aínda que Santiago recoñece que non está moi informado de como transcorre a folga, asegura que é capaz de diferenciar polo seu sabor unha centola galego dun foráneo.
E é que nesta tertulia se fala de todo. Antes de comezar, intercambian opinións sobre os asuntos que abordarán. “Sempre buscamos consenso para que sexan temas que todos coñecemos e así todos podamos participar”, di Raquel. Están implicados nas cuestións de actualidade e non deixan pasar a ocasión de estar informados: “é unha actitude”, di a única muller do grupo. “Hai dous xeitos de pasar a túa condena: estar todo o día no patio ou facer actividades (…) Xa que estás aquí, tes tempo de estar informado, eu léome todos os periódicos a diario”. Benito deixa claro que isto non é un simple pasatempo para eles, unha maneira de esquecerse da súa cela por un intre. Esfórzase por acudir coas ideas claras e as súas argumentacións non pasan desapercibidas. “Un centro penitenciario é algo máis normal do que a xente pensa”, di Juan de Sola cando se lle pregunta pola repercusión desta tertulia entre a xente de “fóra”. “A xente da rúa sorpréndese pola normalidade que aquí atopan”.
E é que os tempos dos cárceres sórdidas, cos internos recluídos durante horas nos seus dormitorios, pasaron xa. A dirección do Centro Penitenciario, á fronte do cal se atopa José Antonio Gómez, anima aos internos a que capitaneen as súas propias iniciativas. O día do noso encontro Roberto fálanos da Olimpíada que organizaron os internos de varios módulos. E é que aquí dentro as horas dan para moito. Benito está estudando Psicoloxía na UNED, fai teatro e traballa ademais como mediador de Cruz Roja con doentes de Sida. “Axudar aos demais é a mellor terapia para axudarche”. Dío sen ningunha clase de paternalismo, sabendo que aquí ninguén está por riba de ninguén.
Todos viven circunstancias persoais extremas, pero algúns saben sobrepoñerse a elas mellor que outros e aproveitan este castelo para botar unha man. Se é o caso, asegura que está totalmente concienciado cos temas de desenvolvemento social. “A min o que me interesa é a política, máis á esquerda de mín te caes”. Santiago aparta a súa timidez para confesar as súas tendencias e se atreve incluso co seu propio análise da crise económica, ese concepto que a algúns lles costa tanto recoñecer: “As crises son cíclicas. Pero hai que criticar e louvar aos gobernos independentemente da súa cor político”. Deixa claro que non se molla con ninguén.
A radio funciona para eles como unha terapia. E en verdade, é o vehículo perfecto. O medio de máis credibilidade social permítelles expresar as súas opinións unha vez por semana. Saben que á outra beira hai xente que lles quere, pendentes de escoitarlles. As chamadas telefónicas restrinxidas que permítenlles no centro fan desta tertulia un modo máis de estar en contacto cos seus. “Interiormente, enriquéceme moito poder falar e dar a miña opinión”, di Santiago, “espero ir soltándome aos poucos e estar máis ducho nesta arte. Un sae contento de aquí”. Pero quince minutos son só iso. Chega o momento das despedidas e todos se fan os remolones.
Lorena, a técnico de son, fala cos internos con familiaridade. Estivo de viaxe recentemente e todos lle preguntan que tal foi. Fórmase un corrillo ás portas do patio central do centro e ninguén parece ter présa por marcharse. Pero chega o momento. É aquí cando a realidade nos pon no noso sitio. Santiago, Benito, Roberto e Raquel dispérsanse polo patio; Juan e Lorena cruzan a porta xiratoria que devólvelles á liberdade. É o único que diferenza a uns e outros. Pero saben que antes ou despois, todos volverán a estar á outra beira. Entretanto, van saboreando a liberdade durante quince minutos á semana.